X
تبلیغات
رایتل

پایپینگ به زبان فارسی

نقشه های آیزومتریک

 پس از چند سال نگارش مطلب دربارۀ پایپینگ، به نظر می رسد دربارۀ یک موضوع مهم کوتاهی کرده ام و آن نقشه خوانی است. البته در مطالب پیشین اشاراتی دربارۀ انواع نقشه ها در پایپینگ شده بود، اما مطلبی که به طور مشخص به نقشه های پایپینگ بپردازد تا به حال منتشر نشده بود. در این مطلب و مطالب آینده می کوشم دربارۀ نقشه خوانی نکاتی را به عرضتان برسانم.

کاربردی ترین و مفصل ترین نقشه ها در پایپینگ نقشه های آیزومتریک هستند. دانشجویان و دانش آموختگان رشته های مهندسی اگر به یاد داشته باشند، نقشه آیزومتریک نقشه ای است که به کمک آن، سه بعد را می توان در دو بعد و روی کاغذ نشان داد. واژۀ آیزومتریک به معنی هم بُعد است، یعنی وضعیت قرارگیری ناظر نسبت به سه محور مختصات به گونه ای است که با هر سه زاویۀ یکسانی می سازد و به این دلیل ابعاد جسم در همۀ جهات به یک اندازه دیده می شود. البته این هم اندازه بودن جسم در همۀ ابعاد برای نقشه های آیزومتریک صنعتی صادق است، اما برای آیزومتریک های پایپینگ این شرط صادق نیست و یکی از نتایج آن این است که برای این نقشه ها مقیاس تعریف نمی شود (توضیح بیشتر در ادامۀ مطلب). برای درک بهترِ مطالبی که در پی می آید بهتر است فایل pdf نقشه ای را که مشاهده می کنید از اینجــــــا دانلود فرمایید.

گفتیم که شرط هم مقیاس بودن برای نقشه های آیزومتریک صادق نیست. پس حتما می پرسید شباهت آیزومتریک های پایپینگ به آیزومتریک های صنعتی در چیست؟ پاسخ در زاویه های قرارگیری محورهای مختصات است. یعنی شمال به سمت بالا-چپ با زاویۀ 30 درجه نسبت به خط افقی، جنوب در جهت مخالف آن، شرق به سمت بالا-راست و با زاویۀ 30 درجه نسبت به خط افقی، و غرب به سمت مخالف شرق قرار می گیرد. جهات بالا و پایین هم بدون زاویه خاصی به سمت بالا و پایین قرار می گیرند.

حال برای توضیح بیشتر به نقشه مراجعه می کنیم. بخش اصلی یک آیزومتریک پایپینگ نقشه لوله کشی است. در سمت راست آن فهرست اقلام مصرفی (bill of materials) لوله کشی مورد نظر آورده شده است؛ بدین معنی که تمامی اقلام به کار رفته در نقشۀ سمت چپ در فهرست سمت راست معرفی شده اند. چنانچه به خاطر کمبود جا، همۀ اقلام مصرفی را نتوانیم در ستون سمت راست نمایش دهیم، بقیۀ اقلام در صفحۀ بعدی آورده می شود، که نقشه ای هم که مشاهده می کنید به این صورت است. البته در این حالت، بخش نقشه در صفحۀ بعدی خالی می ماند. همانطور که در نقشه هم مشاهده می کنید، در پایین ستون اقلام مصرفی، نام و نماد کارفرما، پیمانکارهای اصلی (کنسرسیوم)، و اطلاعاتی از قبیل شماره خط، شماره نقشه، شمارۀ پروژه، تعداد صفحات و شمارۀ ویرایش نقشه نمایش داده می شود.

در پایین نقشه هم اطلاعاتی از قبیل نوع عایق (:N برای بدون عایق، :C برای عایق سرد، :H برای عایق گرم و :P برای عایق محافظ کارکنان) و ضخامت آن متناسب با قطر لوله نشان داده می شود. همچنین نوع رنگ آمیزی (painting)، درصد تست غیرمخرب (NDT)، تنش زدایی (PWHT)، در صورت وجود نوع گرم شوندگی لوله (tracing)، نوع تست فشار (با آب یا هوا) و فشار آن، فشار و دمای عملکرد و فشار و دمای طراحی، نقشۀ P&ID مرجع (نقشۀ P&ID که این نقشه با توجه به آن کشیده شده است)، اینکه آیا خط تحلیل تنش می شود یا نه (stress check)، نوع اجرای لوله کشی (در سایت یا کارگاه)، شماره ویرایش نقشه (rev) با تاریخ و مخفف نام طراح (drawing)، بررسی کننده (checking) و تایید کننده (approving) آورده می شود.

پس از این مقدمه دربارۀ اطلاعات ذکر شده در نقشه، و پیش از بررسی نقشۀ پیش رو، کلیاتی را دربارۀ این گونه نقشه ها بیان می کنیم. به اندازه های مشخص شده روی نقشه توجه کنید. این اندازه ها معمولا از محل چرخش لوله در زانویی ها شروع شده و تا زانویی بعدی یا تا یک تکیه گاه یا محل انشعاب ادامه می یابد. سوال اینجاست که اندازه ای که از روی زانویی شروع می شود دقیقا از چه نقطه ای از زانویی آغاز می شود؟ پاسخ سنتر (center) زانویی است. سنتر یعنی محل برخورد محور دو لولۀ منتهی به زانویی. برای به دست آوردن اندازۀ لوله باید فاصلۀ سنتر تا لبۀ زانویی (center to face) را از اندازۀ مشخص شده روی نقشه کم کنید. البته در بعضی از نقشه ها اندازه گذاری از سرجوش انجام می شود که کار نقشه خوانی را ساده تر می کند.

چنانچه لوله در راستایی به جز راستاهای اصلی حرکت کند که به این حالت چرخش (rotation) می گویند، تشخیص راستای آن مشکل است و برای تشخیص بهتر از هاشور استفاده می شود. چنانچه هاشورها عمودی باشند، بدین معنی است که لوله در صفحۀ قائم قرار دارد و هاشورهای افقی نشان دهندۀ قرار داشتن لوله در صفحۀ افقی است. همچنین اندازۀ تصویر طول لولۀ یاد شده در راستاهای اصلی نیز کنار آن نوشته می شود. هر دو حالت یاد شده را در نقشۀ نمونه می توانید مشاهده کنید.

همانطور که در آغاز مطلب هم اشاره شد نقشه های آیزومتریک پایپینگ مقیاس ندارند، یعنی نمی توان با خط کش گذاشتن کنار اندازه ها، طول آنها را به دست آورد. دلیل آن هم این است که بعضی از اندازه در برابر اندازه های دیگر آنقدر کوچک اند که به سختی تشخیص داده می شوند و برای این که بهتر دیده شوند آنها را با اندازه های بزرگتر روی کاغذ نمایش می دهند و اندازۀ واقعی شان کنار آنها نوشته می شود. بهترین مثال برای این حالت، فاصلۀ شیر توپی بالای نقشه تا اولین زانویی است. همانطور که در اندازه های کنار آن هم دیده می شود، طول شیر توپی 393 mm است و فاصلۀ فلنج تا زانویی هم 520 mm می باشد که هر دوی این طول ها در راستای شمال-جنوب هستند، در حالی که جابجایی در راستای شرقی-غربی تنها 1 mm است. اما طول 1 mm کاملا بزرگتر نشان داده شده است تا قابل تشخیص باشد.

اگر به نقشه دقت کنید متوجه مستطیل های کوچکی می شوید که شماره ای درون آنها نوشته شده است. این شماره ها مشخص کننده اقلام مصرفی مثل لوله، فیتینگ، فلنج، شیر یا موارد دیگر است و در سمت راست نقشه توضیحات مربوط به آنها به طور خلاصه آورده شده است. این توضیحات در مورد لوله شامل قطر، استاندارد ساخت، درزدار یا بدون درز بودن لوله و اسکجول آن است. سپس شمارۀ انبارداری کالای یاد شده درج می شود که مختص به همان کالاست و در سمت راست نیز مقدار (طول) یا تعداد کالای مصرفی در این نقشه درج می شود. در مواردی که مشخصات کالای مصرفی قابل تایید نباشند، می توان با توجه به شمارۀ انبارداری درج شده روی کالا درستی آن را تایید نمود.

در نقشه های آیزومتریک، تکیه گاهها با دو خط موازی کوتاه کنار خط اصلیِ نشان دهندۀ لوله نمایش داده می شوند و نوع تکیه گاه کنار آنها نوشته می شود. شماره ای هم در یک مستطیل کوچک در همان محل نوشته می شود که نشان دهندۀ شمارۀ تکیه گاه یاد شده است. در فهرست اقلام مصرفی در سمت راست نقشه، می توان شمارۀ صفحه ای از مدرک استاندارد ساپورت را یافت که نقشه مربوط به تکیه گاه مورد نظر در آن قرار دارد. اگر در نقشه دقت کنید می بینید که در مواردی در کنار علامت تکیه، دو شماره درج شده است. مثلا در پایین نقشه، S21 و S22 هر دو کنار هم نشان داده شده اند. این حالت بدین سبب است که یک تکیه گاه در موارد زیادی ممکن است ترکیبی از دو تکیه گاه ساده تر باشد.

چنانچه لوله به لولۀ دیگری متصل شود که در این نقشه نشان داده نشده است، در محل اتصال، شمارۀ لولۀ مجاور و طول، عرض و ارتفاع نقطۀ اتصال نشان داده می شود.

همانطور که در فهرست اقلام مصرفی مشاهده می کنید، این فهرست به دو بخش اقلام ساخت (fabrication materials) و اقلام نصبی (erection materials) تقسیم می شود. اقلام ساخت به آنهایی گفته می شود که برای نصب شان به کارهایی شبیه جوشکاری، برشکاری یا خمکاری نیاز است، مثل لوله ها، فیتینگ ها، فلنج ها، تکیه گاهها و شیرهایی که به لوله جوش داده می شوند؛ اما اقلام نصبی بدون تغییر خاصی روی لوله سوار می شوند، مثل گسکت، پیچ و شیرهای غیرجوشی. 

تاریخ ارسال: سه‌شنبه 27 آبان‌ماه سال 1393 ساعت 12:11 ق.ظ | نویسنده: علی ظفری | چاپ مطلب
نظرات (17)
سه‌شنبه 27 آبان‌ماه سال 1393 08:10 ق.ظ
وحید
امتیاز: 1 0
لینک نظر
عالی بود. ممنون
پنج‌شنبه 29 آبان‌ماه سال 1393 10:32 ق.ظ
محمد نادری
امتیاز: 3 0
لینک نظر
با سلام
با تشکر از مطلب خوبتون

اگر اشکالی نداره جند نکنه ای که الان تو ذهنم هست رو اضافه کنم

- در PDMS وقتی اقلام پایپینگ به صورت Field weld در نظر گرفته میشوند، اتوماتیک اون اقلام میرن تو قسمت Erection material ، یعنی ممکنه شما مثلا Elbow هم در قسمت Fabrication و هم در قسمت Erection داشته باشی. این رو گفتم اگر دوستان مخصوصا تازه کارها دیدن تعجب نکنن و تضادی با نوشته شما پیش نیاد

- از نظر ساخت، به تنهایی نمیشه از روی آیزومتریک لوله ها رو ساخت. شما برای نصب پایپینگ حتما نیاز به نقشه Piping Plan خواهید داشت. نقشه های دیگر هم در رده های بعدی میتونن مورد استفاده قرار بگیرن

- تهیه نقشه ایزومتریک اهمیت زیادی داره. به شخصه نقشه های زیادی از شرکت های مختلفی دیدم که خیلی موارد رو رعایت نکردن و در ساخت مشکلاتش نمایان شده یا خواهد شد. بهتره سعی بشه اطلاعات کافی نشون داده بشه (این کار باید توسط کسی انجام بشه که تنظیمات PDMS رو کانلا بشناسه و همچنین از نیازهای تیم مهندسی ساخت اطلاع داشته باشه)

- اطلاعات مهم مدرک line List نیز حتما باید در این مدرک نشون داده بشه

- مهمترین و مهمترین و مهمترین نکته!
Revision Cloud خواهشا فراموش نگردد :)

با تشکر
نادری
www.pipingteam.com
پاسخ:
با سلام و تشکر از آقای مهندس نادری به نظرات بجایشان.
یکشنبه 16 آذر‌ماه سال 1393 09:25 ب.ظ
پرچمی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
کمال تشکر
دوشنبه 27 بهمن‌ماه سال 1393 04:10 ب.ظ
اصغر
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام
باتشکر ازشما
دوشنبه 11 اسفند‌ماه سال 1393 11:25 ق.ظ
علی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
به خاطر مطالب اموزشی خوبتون .سپاس فراوان
دوشنبه 7 اردیبهشت‌ماه سال 1394 02:17 ب.ظ
کیا
امتیاز: 1 0
لینک نظر
درود
آیا برای اتصالات SW درج اسکجول (SCH) کاربردی دارد؟ مانند فلنج آیتم 13 بهتر نیست با CL 3000 یا ... مشخص نماید?.
پاسخ:
برای فلنج ها هم اسکجول تعریف می شود، هم کلاس. اسکجول برای تحمل فشار است و کلاس برای همخوانی با لوله ای است که به فلنج متصل می شود. اگر این همخوانی وجود نداشته باشد، داخل لوله و در محل فلنج یک پله به وجود آمده و باعث سروصدا می شود.
جمعه 2 مرداد‌ماه سال 1394 08:39 ب.ظ
اکبرزاده
امتیاز: 0 0
لینک نظر
بسیار بسیار ممنونم . نکات خوبی رو متذکر شدین
دوشنبه 5 مرداد‌ماه سال 1394 06:27 ب.ظ
مریم
امتیاز: 1 0
لینک نظر
سلام
ممنون از وبلاگ مفیدتون :)
پنج‌شنبه 29 مرداد‌ماه سال 1394 11:50 ب.ظ
میثم
امتیاز: 2 0
لینک نظر
با سلام لطفا استاندارد طراحی برای کشیدن نقشه ایزومتریک رو برای ایمیل من ارسال کنید.ممنون از لطف شما دوست گرامی
پاسخ:
سلام
تا جایی که اطلاع دارم چنین استانداردی وجود ندارد، اما اطلاعات لازم را می توانید با مراجعه به کتاب های پایپینگی به دست آورید. البته چنانچه با نرم افزار PDMS کار کنید کار ترسیم را خود نرم افزار انجام می دهد و شما به عنوان کاربر تنها در برخی از جزییات می توانید تنظیماتی را انجام دهید. به هر حال بهترین کتابی که چگونگی ترسیم نقشه های پایپینگ را توضیح داده است کتاب pipe drafting and design نوشته parisher می باشد.
برای اطلاعات بیشتر می توانید به این صفحه هم مراجعه بفرمایید.
http://www.eng-tips.com/viewthread.cfm?qid=298595
یکشنبه 19 مهر‌ماه سال 1394 09:35 ب.ظ
رزمجو
امتیاز: 0 0
لینک نظر
دستتون درد نکنه خدا خیرتون بده خیلی خیلی ممنونم مطالب جالب و کاربردی ذکر نموید تشکر فراوان امیدوارم موفق باشید
دوشنبه 17 اسفند‌ماه سال 1394 05:15 ب.ظ
مصیب رضایی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام
ایا از طریق برنامه اتو کد میشه نقشه های ایزو متریک کشید
پاسخ:
بله. نرم افزار اتوکد هم ابزارهای ترسیم نقشه آیزومتریک رو داره. اما بر خلاف نقشه هایی که از برنامه پی دی ام اس استخراج میشه و به صورت خودکار تولید میشه، اجزای لوله کشی در این نقشه به صورت دستی درج شده و اندازه ها هم به صورت دستی گذاشته می شود و هیچ وقت نقشه های اتوکد کیفیت نقشه های پی دی ام اس رو نداره و اصولا زمانی نقشه آیزومتریک با اتوکد کشیده می شه که فایل مدلسازی پی دی ام اس وجود نداشته باشه.
دوشنبه 17 اسفند‌ماه سال 1394 10:20 ب.ظ
مصیب رضایی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام
در صورت امکان توضیح دهید که شماره خط را بر اساس چه ایتم هایی نامگزاری میکنن
مثلا در ایزو متریک بالا شماره خطی با این عنوان وجود دارد لطفا خط به خط توضیح دهید که هر ایتم معرف چه چیزی میباشد
30-fc17-182-20
پاسخ:
درباره سوالی که پرسیده اید در ملطب «دسته بندی اقلام پایپینگ» توضیحاتی داده شده است. با این حال درباره نامگذاری خطوط در اینجا به طور مختصر توضیح می دهم که البته این شماره ها در پروژه های مختلف ممکن است متفاوت باشد. نقشه ای که در این مطلب می بینید مربوط است به پروژه فازهای 17و18 پارس جنوبی. در شماره خطی که در سمت راست پایین شکل مشاهده می کنید و البته بخشی از آن بیرون شکل افتاده (کامل آن در فایل پی دی اف نقشه موجود است و آن را می توانید دانلود کنید) اولین عدد شماره واحد (یونیتی) است که خط در آن قرار دارد که در اینجا واحد 182 است.
عدد بعدی مشخص کننده سرویس خط است که در اینجا fc17 جزو خطوطی است که گازهای درون آن برای سوزاندن راهی مشعل (فلر) می شوند.
عدد بعدی یعنی 20001 یک شماره سریال است و برای مجزا کردن خطوطی است که در یک واحد قرار دارند.
شماره بعدی B46 کلاس خط خط را مشخص می کند که توضیحات کامل آن در فایل piping material classes آورده شده است.
مورد آخر هم یعنی N در همین مطلب توضیح داده شده و در اینجا به معنی بدون عایق است.
دوشنبه 12 مهر‌ماه سال 1395 07:46 ب.ظ
مرتضی
امتیاز: 1 0
لینک نظر
سلام.اگه ممکنه راهنمایی کنید چطوری یک فایل از اتوکد خروجی و به pdmsببریم تا isoبگیریم
پاسخ:
سلام
فکر میکنم منظور بنده رو بد متوجه شده اید. عرض کردم که نقشه های آیزومتریک به دو روش تولید می شوند. یکی از طریق مدلسازی با poms و سپس تولید نقشه آیزومتریک است و روش دیگر ترسیم مستقیم نقشه از طریق نرم افزار اتوکد می باشد. در حالت دوم به خاطر موجود نبودن مدلسازی pdms است که از اتوکد استفاده می شود، وگرنه خیلی راحت از pdms استفاده می شد.
جمعه 6 اسفند‌ماه سال 1395 05:57 ب.ظ
ایمان
امتیاز: 1 0
لینک نظر
آموزش فیتری وپایپینگ
جمعه 6 اسفند‌ماه سال 1395 06:01 ب.ظ
ایمان
امتیاز: 0 0
لینک نظر
آموزش فیتری وپایپینگ
سه‌شنبه 22 فروردین‌ماه سال 1396 04:00 ب.ظ
سیامک
امتیاز: 0 0
لینک نظر
بسیار ممنون.اگه لطف کنی.اطلاعات تکمیلی بذاری ممنون میشم یا ایمیل کنی به میلsiamakrodasht@gmail.com همچنین دوستان اگه دارن ممنون میشم.
شنبه 23 اردیبهشت‌ماه سال 1396 08:32 ق.ظ
ابوذر شریفی نیا
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام‌ با تشکر از مطالب مفید و آموزندای که گذاشتید؟خواستم اگه ممکنه یه سری اصطلاحات که توی ساخت پالایشگاه بکار میره رو برام بفرستید ممنونم .مثل البو که زانو هست
پاسخ:
سلام. فکر می کنم خوندن کتابهای پاپینگی برای شما مناسب باشه. توی این کتابها اصطلاحات فارسی همراه با معادلهای انگلیسی شون آورده شده.
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد